Eerst diep herstel — dan pas oefenen

Er zijn van die momenten waarop je iets hoort en denkt: dit verandert alles. Voor mij was dat het gesprek met Marieke Wijnans, psycholoog en ervaringsdeskundig professional met MS. Zij inspireerde mij om iets wat ik als fysiotherapeute eigenlijk al wist, maar in de praktijk te snel oversloeg, echt toe te passen: het zenuwstelsel heeft eerst diep herstel nodig voordat oefeningen echt kunnen landen.

Het klinkt misschien logisch. Maar in de wereld van revalidatie en MS-begeleiding zijn we gewend om meteen te doen — oefeningen, stappen tellen, kracht trainen. Marieke liet me inzien dat we daarmee een cruciale eerste stap overslaan. En die stap maakt het verschil tussen oefeningen die je lichaam bereiken, en oefeningen die langs je heen gaan.

Wat heeft diep herstel met bewegen bij MS te maken?

Bij MS staat het zenuwstelsel vaak onder chronische druk. Vermoeidheid, pijn, onzekerheid over symptomen — dat alles houdt het stresssysteem actief. En een actief stresssysteem is niet klaar om te leren. Het brein in ‘overleefmodus’ is niet het brein dat nieuwe verbindingen aanlegt.

Hier komt NSDR in beeld: Non-Sleep Deep Rest. NSDR is een parapluterm — gepopulariseerd door neurowetenschapper Andrew Huberman van Stanford University — voor verschillende technieken die een staat van diep herstel opwekken terwijl je bewustzijn aanwezig blijft. Een van de krachtigste technieken daaronder is yoga nidra.

En yoga nidra is bijzonder waardevol. In die staat kun je een diepte van herstel bereiken die je normaal alleen ervaart in diepe slaap — maar dan met bewustzijn. Sommige bronnen geven aan dat twintig minuten yoga nidra een hersteleffect kan hebben dat vergelijkbaar is met twee uur diepe slaap. Je lichaam laadt op, terwijl je geest rustig aanwezig blijft.

Praktisch werkt het zo: je legt je neer en volgt een begeleide audio van 10 tot 20 minuten. Je ontspant bewust elk deel van je lichaam en laat je naar die diepe staat dragen — zonder in slaap te vallen. NSDR werkt daarbij op twee momenten: als voorbereiding vóór het oefenen, én als ondersteuning ná — om het geleerde te verankeren en neuroplasticiteit te versterken. Op YouTube en Spotify zijn gratis NSDR- en yoga nidra-sessies te vinden.

Neuroplasticiteit: het brein leert altijd

Als het zenuwstelsel tot rust is gebracht, begint de kracht van neuroplasticiteit. Dat is het vermogen van het brein om nieuwe verbindingen aan te leggen, bestaande verbindingen te versterken, en zelfs verloren functies gedeeltelijk te herstellen — ongeacht leeftijd of het stadium van de MS. Ik schreef daar eerder over in mijn pagina over MS coaching online, waar rust en beweging bewust worden gecombineerd.

Inspiratie hiervoor komt onder andere uit Amerika, waar onderzoekers en therapeuten al jaren werken met neuroplasticiteit bij neurologische aandoeningen. Zo werkt fysiotherapeut dr. Gretchen Hawley specifiek met MS-patiënten aan het trainen van nieuwe zenuwpaden, en ontwikkelde Trevor Wicken via Neurogym programma’s waarin rust en beweging bewust worden gecombineerd. Twee voorbeelden die laten zien dat deze aanpak steeds meer voet aan de grond krijgt — ook internationaal.

De volgorde die alles verandert bij MS

Wat ik geleerd heb — en wat ik nu ook aan iedereen die ik begeleid meegeef — is dat de volgorde cruciaal is. Niet harder werken, maar slimmer beginnen.

1. Diep herstel als vertrekpunt Via NSDR, ademhaling of een korte yoga nidra-sessie. Dit is de essentiële eerste stap — het schakelt het stresssysteem uit en maakt het brein ontvankelijk voor wat daarna komt.
2. Gerichte oefeningen doen Nu pas — met een kalm zenuwstelsel — heeft bewegen maximaal effect. Het brein kan leren, nieuwe verbindingen aanleggen, patronen herschrijven.
3. Diep herstel als afsluiting Na het oefenen bewust de tijd nemen om te rusten — even liggen, rustig ademen, niet direct weer ‘aan’. En hier speelt NSDR opnieuw een rol: niet alleen als voorbereiding, maar ook als actief onderdeel van het neuroplasticiteitproces zelf. In de theta- en deltastate verankert het brein wat het zojuist heeft geleerd. NSDR ondersteunt zo de consolidatie — het vastzetten van nieuwe zenuwverbindingen. Herstel is geen beloning, het is de voedingsbodem waarop verandering groeit.

Herstel bij MS: dit is voor jou

Of je nu net de diagnose MS hebt gekregen of al jaren leeft met deze ziekte: je brein blijft in staat tot verandering. Neuroplasticiteit stopt niet. Maar het begint met de juiste basis — een zenuwstelsel dat veilig genoeg voelt om te leren. Vanuit de polyvagaaltheorie weten we hoe belangrijk dat gevoel van veiligheid is voor elk vervolg.

Dank aan Marieke Wijnans voor deze inzichten, en aan Neuromove voor de mooie samenwerking. Het begin van herstel is niet een oefening — het is een uitnodiging aan je zenuwstelsel om zich veilig te voelen.

En er is nog iets wat NSDR stilletjes doet — misschien wel het meest onderschatte effect. Door regelmatig in die diepe staat te komen, leer je je lichaam beter kennen. Je leert voelen. Je lichaamsbewustzijn groeit. En juist dat — meer in je lijf zakken, signalen eerder herkennen, aanwezig zijn in je eigen lichaam — is voor mensen met MS een waardevol fundament onder alles wat je doet. Ook in mijn werk als fysiotherapeute en coach merk ik hoe nauw lichaam en geest samenhangen.